(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
9.61. అధ్యాయః 061
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Topics
భీమే అపనయబుద్ధ్యా క్రుద్ధేన బలరామేణ లాంగలముద్యంయ తంప్రత్యభిగమనం॥ 1 ॥
కృష్ణేన తత్సాంత్వనం తతో బలస్య ద్వారకాగమనం॥ 2 ॥
యుధిష్ఠిరస్య కృష్ణేన భీమేన చ సంలాపః॥ 3 ॥
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Text

ధృతరాష్ట్రా ఉవాచ। 9-61-0x(5236)(63574)
అధర్మేణ హతం దృష్ట్వా రాజానం మాధవోత్తమః।
కిమబ్రవీత్తదా సూత బలదేవో మహాబలః॥ 9-61-1(63575)
గదాయుద్ధవిశేషజ్ఞో గదాయుద్ధవిశారదః।
కృతవాన్రౌహిణేయో యత్తన్మమాచక్ష్వ సంజయ॥ 9-61-2(63576)
సంజయ ఉవాచ। 9-61-3x(5237)
శిరస్యభిహతం దృష్ట్వా భీమసేనేన తే సుతం।
రామః ప్రహరతాం శ్రేష్ఠశ్చుక్రోధ బలవద్బలీ॥ 9-61-3(63577)
తతో మధ్యే నరేంద్రాణామూర్ధ్వబాహుర్హలాయుధః।
కుర్వన్నార్తస్వరం ఘోరం ధిగ్ధిగ్భీమేత్యువాచ హ॥ 9-61-4(63578)
అహో ధిగ్యదధో నాభేః ప్రహృతం ధర్మవిగ్రహే।
నైతద్దృష్టం గదాయుద్ధే కృతవాన్యద్వృకోదరః॥ 9-61-5(63579)
అధో నాభ్యా న హంతవ్యమితి శాస్త్రస్య నిశ్చయః।
అయం తు శాస్త్రముత్సృజ్య స్వచ్ఛందాత్సంప్రవర్తతే॥ 9-61-6(63580)
తస్య తత్తద్బ్రువాణస్య రోషః సమభవన్మహాన్।
[తతో రాజానమాలోక్య రోషసంరక్తలోచనః।
బలదేవో మహారాజ తతో వచనమబ్రవీత్॥ 9-61-7(63581)
న చైష పతితః కృష్ణ కేవలం మత్సమోఽసమః।
ఆశ్రితస్య తు దౌర్బల్యాదాశ్రయః పరిభర్త్స్యతే॥] 9-61-8(63582)
తతో లాంగలముద్యంయ భీమమభ్యద్రవద్బలీ॥ 9-61-9(63583)
తస్యోర్ధ్వబాహోః సదృశం రూపమాసీన్మహాత్మనః।
బహుధాతువిచిత్రస్య శ్వేతస్యేవ మహాగిరేః॥ 9-61-10(63584)
`భ్రాతృభిః సహితో వీరైః సార్జునైరస్త్రకోవిదైః।
న వివ్యథే మహారాజ దృష్ట్వా హలధరం బలీ'॥ 9-61-11(63585)
అథ రామం నిజగ్రాహ కేశవో వినయాన్వితః।
బాహుభ్యాం పీనవృత్తాభ్యాం ప్రయత్నాద్బలవద్బలీ॥ 9-61-12(63586)
సితాసితౌ యదువరౌ శుశుభాతేఽధికం తదా।
`సంగతావివ రాజేంద్ర కైలాసాంజనపర్వతౌ।
నభోగతౌ యథా రాజంశ్చంద్రసూర్యౌ దినక్షయే॥ 9-61-13(63587)
ఉవాచ చైనం సంరబ్ధం శమయన్నివ కేశవః॥ 9-61-14(63588)
ఆత్మవృద్ధిర్మిత్రవృద్ధిర్మిత్రమిత్రోదయస్తథా।
విపరీతం ద్విషత్స్వేతత్షడ్విధా వృద్ధిరాత్మనః॥ 9-61-15(63589)
ఆత్మన్యపి చ మిత్రే చ విపరీతం యదా భవేత్।
తదా విద్యాన్మనోగ్లానిమాశు శాంతికరో భవేత్॥ 9-61-16(63590)
అస్మాకం సహజం మిత్రం పాండవాః శుద్ధపౌరుషాః।
స్వకాః పితృష్వసుః పుత్రాస్తే పరైర్నికృతా భృశం॥ 9-61-17(63591)
ప్రతిజ్ఞాపాలనం ధర్మః క్షత్రియస్యేతి వేత్థ తత్॥ 9-61-18(63592)
సుయోధనస్య గదయా భక్తాఽస్ంయూరూ మహాహవే।
ఇతి పూర్వం ప్రతిజ్ఞాతం భీమేన హి సభాతలే॥ 9-61-19(63593)
మైత్రేయేణాభిశప్తశ్చ పూర్వమేవ మహార్షిణా।
ఊరూ తే భేత్స్యతే భీమో గదయేతి పరంతప।
అతో దోషం న పశ్యామి మా క్రుధ్యస్వ ప్రలంబహన్॥ 9-61-20(63594)
యౌనః స్వైః సుఖహార్దైశ్చ సంబంధః సహ పాండవైః।
తేషాం వృద్ధ్యా హి వృద్ధిర్నో మా క్రుధః పురుషర్షభ॥ 9-61-21(63595)
వాసుదేవవచః శ్రుత్వా సీరభృత్ప్రాహ ధర్మవిత్॥ 9-61-22(63596)
ధర్మశ్చ ధారితః సద్భిః స చ ద్వాభ్యాం నియచ్ఛతి।
అర్థశ్చాప్యతిలుబ్ధస్య కామశ్చాతిప్రసంగిణః॥ 9-61-23(63597)
ధర్మార్థౌ ధర్మకామౌ చ కామార్థౌ చాప్యపీడయన్।
ధర్మార్థకామాన్యోఽభ్యేతి సోత్యంతం సుఖమశ్నుతే॥ 9-61-24(63598)
తదిదం వ్యాకులం సర్వం కృతం ధర్మస్య పీడనాత్।
భీమసేనేన గోవింద కామం త్వం తు యథాఽఽత్థ మాం॥ 9-61-25(63599)
కృష్ణ ఉవాచ। 9-61-26x(5238)
అరోషణో హి ధర్మాత్మా సతతం ధర్మవత్సలః।
భవాన్ప్రఖ్యాయతే లోకే తస్మాత్సంశాంయ మా క్రుధః॥ 9-61-26(63600)
ప్రాప్తం కలియుగం విద్వి ప్రతిజ్ఞాం పాండవస్య చ।
ఆనృణ్యం యాతు వైరస్య ప్రతిజ్ఞాయాశ్చ పాండవః।
`తతః పురుషశార్దూలో హత్వా నైకృతికం రణే॥ 9-61-27(63601)
నికృత్యా నికృతిప్రజ్ఞం యో హన్యాద్వైరిణం రణే।
అధర్మో విద్యతే నాత్ర యద్భీమో హతవాన్రిపుం॥ 9-61-28(63602)
యుధ్యమానం రణే వీరం కురువృష్ణియశస్కరం।
అనేన కర్ణః సందిష్టః పృష్ఠతో ధనురచ్ఛినత్॥ 9-61-29(63603)
తతః సంఛిన్నధన్వానం విరథం పౌరుషే స్థితం।
వ్యాయుధీకృత్య బహవః సౌభద్రమపలాయినం॥ 9-61-30(63604)
జన్మప్రభృతి లుబ్ధశ్చ పాపాత్మా చైష దుర్మతిః।
నిహతో భీమసేనేన దుర్బుద్ధిః కులపాంసనః॥ 9-61-31(63605)
ప్రతిజ్ఞాం భీమసేనేన త్రయోదశసమార్జితాం।
కిమర్థం నాభిజానాతి యుధ్యమానో హి శత్రుభిః॥ 9-61-32(63606)
ఊర్ధ్వమాక్రంయ వేగేన జిఘాంసంతం వృకోదరః।
బిభేద గదయా చోరూ న స్థానే న చ మండలే'॥ 9-61-33(63607)
సంజయ ఉవాచ। 9-61-34x(5239)
ధర్మచ్ఛలమిమం శ్రుత్వా కేశవాత్స విశాంపతే।
నైవ ప్రీతమానా రామో వచనం ప్రాహ సంసది॥ 9-61-34(63608)
హత్వాఽధర్మేణ రాజానం ధర్మాత్మానం సుయోధనం।
జిహ్మయోధీతి లోకేఽస్మిన్ఖ్యాతిం యాస్యతి పాండవః॥ 9-61-35(63609)
దుర్యోధనోఽపి ధర్మాత్మా గతిం యాస్యతి శాశ్వతీం।
ఋజుయోధీ హతో రాజా ధర్మరాష్ట్రో నరాధిపః॥ 9-61-36(63610)
యుద్ధదీక్షాం ప్రవిశ్యాజౌ రణయజ్ఞం వితత్య చ।
హుత్వాఽఽత్మానమమిత్రాగ్నౌ ప్రాప చావభృథం యశః।
`స్వర్గం గంతా మహారాజః ససుహృజ్జ్ఞాతిబాంధవః'॥ 9-61-37(63611)
ఇత్యుక్త్వా రథమాస్థాయ రౌహిణేయః ప్రతాపవాన్।
శ్వేతాభ్రశిఖరాకారః ప్రయయౌ ద్వారకాం ప్రతి॥ 9-61-38(63612)
పాంచాలాశ్చ సవార్ష్ణేయాః పాండవాశ్చ విశాంపతే।
రామే ద్వారవతీం యాతే నాతిప్రమనసోఽభవన్॥ 9-61-39(63613)
తతో యుధిష్ఠిరం దీనం చింతాపరమధోముఖం।
శోకోపహతసంకల్పం వాసుదేవోఽబ్రవీదిదం॥ 9-61-40(63614)
వాసుదేవ ఉవాచ। 9-61-41x(5240)
ధర్మరాజ కిమర్థం త్వమధర్మమనుమన్యసే।
హతబంధోర్యదేతస్య పతితస్య విచేతసః॥ 9-61-41(63615)
దుర్యోధనస్య భీమేన మృద్యమానం శిరః పదా।
ఉపప్రేక్షసి కస్మాత్త్వం ధర్మజ్ఞః సన్నరాధిప॥ 9-61-42(63616)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 9-61-43x(5241)
న మమైతత్ప్రియం కృష్ణ యద్రాజానం వృకోదరః।
పదా మూర్ధ్న్యస్పృశత్క్రోధాన్న చ హృష్యే కులక్షయే॥ 9-61-43(63617)
నికృత్యా నికృతా నిత్యం ధృతరాష్ట్రసుతైర్వయం।
బహూని పరుషాణ్యుక్త్వా వనం ప్రస్థాపితా వయం॥ 9-61-44(63618)
భీమసేనస్య తద్దుఃఖమతీవ హృది వర్తతే।
ఇతి సంచింత్య వార్ష్ణేయ మయైతత్సముపేక్షితం॥ 9-61-45(63619)
తస్మాద్ధత్వాఽకృతప్రజ్ఞం లుబ్ధం కామవశానుగం।
లభతాం పాణ్·డవః కామం ధర్మోఽధర్మోఽథవా కృతః॥ 9-61-46(63620)
సంజయ ఉవాచ। 9-61-47x(5242)
ఇత్యుక్తవతి కౌంతేయే ధర్మరాజే యుధిష్ఠిరే।
వాసుదేవో మహాబాహుర్యుధిష్ఠిరమభాషత।
కామమస్త్వేతదితి వై కృచ్ఛ్రాద్యదుకులోద్వహః॥ 9-61-47(63621)
ఇత్యుక్త్వా వాసుదేవోఽపి వాయుపుత్రప్రియేప్సయా।
అన్వమోదత తత్సర్వం యద్భీమేన కృతం యుధి॥ 9-61-48(63622)
`అర్జునోఽపి మహాబాహురప్రీతేనాంతరాత్మనా।
నోవాచ కించిద్వచనం భ్రాతరం సాధ్వసాధు వా'॥ 9-61-49(63623)
భీమసేనోఽపి హత్వాఽఽజౌ తవ పుత్రమమర్షణః।
అభివాద్యాగ్రతః స్థిత్వా సంప్రహృష్టః కృతాంజలిః॥ 9-61-50(63624)
ప్రోవాచ సుమహాతేజా ధర్మరాజం యుధిష్ఠిరం।
హర్షాదుత్ఫుల్లనయనో జితకాశీ విశాంపతే॥ 9-61-51(63625)
తవాద్య పృథివీ సర్వా క్షేమా నిహతకంటకా।
తాం ప్రశాధి మహారాజ స్వధర్మమనుపాలయ॥ 9-61-52(63626)
యస్తు కర్తాఽస్య వైరస్య నికృత్యా నికృతిప్రియః।
సోఽయం వినిహతః శేతే పృథివ్యం పృథివీపతే॥ 9-61-53(63627)
దుఃశాసనప్రభృతయః సర్వే తే చోగ్రవాదినః।
రాధేయః శకునిశ్చైవ హతాశ్చ తవ శత్రవః॥ 9-61-54(63628)
సేయం రత్నసమాకీర్ణా మహీ సవనపర్వతా।
ఉపావృత్తా మహారాజ త్వామద్య నిహతద్విషం॥ 9-61-55(63629)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 9-61-56x(5243)
గతో వైరస్య నిధనం హతో రాజా సుయోధనః।
కృష్ణస్య మతమాస్థాయ విజితేయం వసుంధరా॥ 9-61-56(63630)
దిష్ట్యా గతస్త్వమానృణ్యం మాతుః కోపస్య చోభయోః।
దిష్ట్యా జయసి దుర్ధర్ష దిష్ట్యా శత్రుర్నిపాతితః॥ ॥ 9-61-57(63631)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శల్యపర్వణి గదాయుద్ధపర్వణి ఏకషష్టితమోఽధ్యాయః॥ 61 ॥

Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Footnotes
9-61-15 ఆత్మవృద్ధిః శత్రుక్షయః స్వమిత్రస్య వృద్ధిః శత్రుమిత్రస్య క్షయః స్వమిత్రమిత్రస్య వృద్ధిః శత్రుమిత్రమిత్రస్య క్షయః ఏవం షడ్విధా ఆత్మనో వృద్ధిః॥ 9-61-16 యది చోదాత్మనో గ్లానిస్తదా శాంతికర ఇతి క.పాఠః॥ 9-61-19 భక్తా భంక్ష్యే॥ 9-61-21 యౌనః యోనినిమిత్తః సంబంధః। అస్మాకం పితామహః పాండవానాం మాతామహశ్చైక ఇతి యౌనసంబంధః॥ 9-61-22 సీరభృత్ రామః॥ 9-61-23 ధర్మఇతి। నియచ్ఛతి నియమమేతి అర్థకామాభ్యాం ధర్మః సంకోచమేతీత్సర్థః॥ 9-61-24 ధర్మార్థౌ కామే నాపీడయన్ ధర్మకావర్థేనాపీడయన్ కామార్థౌ ధర్మేణ చాపీడయన్నిత్యర్థః॥ 9-61-25 కామం యథేష్టం త్వం మాం ప్రతి ఉక్తవానసి నతు ధర్ంయే॥ 9-61-27 కలియుగారంభే ఏతావత్పాపం నాతీవ ఖేదావహమితి భావః॥ 9-61-41 అధర్మమనుపశ్యసీతి క.ఛ.పాఠః॥ 9-61-46 ధర్మోఽధర్మే చ వా కృతే ఇతి ఝ.పాఠః॥ 9-61-62 ఏకషష్టితమోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.